مقدمه

کاغذ و مقوا يکي از قديمي‌ترين، مهمترين و پرکاربردترين مواد اوليه در صنعت بسته‌بندي است. محصولات بي‌شماري از مزاياي بسته بندي‌هاي مقوايي بهره مي‌برند.

اين بسته‌ها را مي‌توان از انواع مقواهاي سفيد شده و سفيد نشده، و حتي بازيافت شده، توليد کرد. بسته‌هاي مقوايي به سرعت با مصرف کننده ارتباط برقرار مي‌کنند، نسبتا سبک هستند و براي محافظت از بسياري از کالاهاي مناسب هستند و به سادگي قابليت بازيافت شدن دارند. از طرفي بسته‌هاي مقوايي قابليت چاپ بسيار مطلوبي دارند و سطح مناسبي براي معرفي کالا در اختيار مي‌گذارند.

کاغذهای اولیه به جهت گرانی و دشواری در تولید در اکثر موارد برای تحریر استفاده می‌شد. این کاغذها از پوست حیوانات یا نوعی کاغذ اولیه به نام پاپیروس بودند. پاپیروس را مصریان باستان، در قرن پنجم پیش از میلاد، از فشردن و خشک کردن ساقه‌های نرم داخلی گیاهی به همین نام تولید می‌کردند. بافت‌های سلولزی بلند، اساس ساختمان کاغذ قدیمی پاپیروس را تشکیل می‌داد. حال آنکه در کاغذهای امروزی بافت‌های سلولزی کوتاه‌تری، که از چوب و یا پنبه به دست می‌آید، شالوده کار است. کاغذ بافتی یکپارچه است که از الیاف گیاهی ساخته شده که به شکل رول یا برگ تهیه می‌شود و مرغوبیت آن به مواد اولیه و چگونگی عمل آوری آن بستگی دارد. از نظر کیفیت بهترین کاغذها از الیاف کتان و پنبه بدست می‌آیند، کاغذ ساخته شده از چوب کاج در جای دوم و کاغذ نیشکر پس از آن قرار می‌گیرد.

تعریف کاغذ

مرز مشخصی میان کاغذ و مقوا وجود ندارد ولی اغلب کاغذ و مقوا را بر مبنای گرماژ آن دسته‌بندی می‌کنند. معیار دیگری که می‌توان به عنوان مرزبندی بین کاغذ و مقوا تعیین کرد، ضخامت آن است. همانند پارچه کاغذ دارای رو و پشت است. روی کاغذ آن‌طرفی است که صاف‌تر است و در کاغذسازی به طرف نمد قرار می‌گیرد. پشت کاغذ در کارخانه زیر کار بوده و روی آبکش قرار می‌گیرد. برای تشخیص پشت و روی کاغذ باید آن‌را برش داد، بعد از برش لبه الیاف به سوی پشت کاغذ خم می‌شوند و در هنگام لمس انگشتان لبه دار بودن یک طرف آن مشخص می‌شود.

هر چه مواد سلولزی کاغذ بیشتر باشد کاغذ مرغوب‌تر بوده و دیرتر زرد می‌شود. علاوه بر آن، دارای مقاومت بالاتری در برابر شکنندگی دارد. برعکس، کاغذهای نامرغوب دارای مواد چربی بیشتری هستند و رنگ آن‌ها زردتر است. با گذشت زمان و در اثر دیدن گرما کاغذهای نامرغوب شکننده می‌شوند.


فهرست مطالب

تاریخچه کاغذ
انواع کاغذ
مشخصات کاغذ
اندازه‌های استاندارد کاغذ و مقوا
استاندارد بین‌المللی ‌‌ایزو ۲۱۶
نحوه برش انواع کاغذ و مقوا
فرآیندهای چاپ روی کاغذ و مقوا
انتخاب کاغذ مناسب برای کارهای مختلف
 

 

تاریخچه کاغذ

ساخت کاغذ به شکل فعلی در چین باستان و با استفاده از کنف، الیاف و پوست نرم درخت توت، بنیان نهاده شد. اختراع کاغذ، شبیه به آنچه که ما در اختیار داریم را به تسای لون، در حدود سال 105 میلادی نسبت می‌دهند. روش تولید کاغذ تا حدود هفتصد سال در انحصار چینی‌ها بود و از دید دیگران مخفی ماند. در سال 134 هجری، مصادف با قرن هشتم میلادی، حاکم سمرقند به انگیزه گسترش اسلام، به چین حمله کرد. مسلمانان روش ساخت کاغذ را از اسیران چینی آموختند و در خراسان بزرگ، به ویژه مرو، سمرقند و هرات کاغذسازی را شروع کردند.

 

در ایران پس از کارخانه سمرقند، که در قرون اولیه‌ی اسلام، توسط چینی‌ها اداره می‌شد، اولین کارخانه کاغذسازی به صورت صنعتی از نوع امروزی، در سال 1328  در کهریزک احداث شد که کاغذهای باطله را برای تولید مجدد انواع کاغذ و مقوا به کار می‌برد. بعد از آن در نقاط دیگری از ایران تعدادی واحد تولید مشابه دایر شد. اولین کارخانه مدرن کاغذسازی ایران در سال 1349 در هفت تپه خوزستان، برای تولید کاغذهای تحریر با استفاده از تفاله نیشکر افتتاح گشت. پس از آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) در گیلان مشغول به تولید کاغذهای کرافت ویژه بسته‌بندی شد.

بالا↑

انواع کاغذ

امروزه کاغذها و مقواهای تولید شده چنان تنوع دارند که به زحمت می‌توان نام همه‌ی آن‌ها را در یک فهرست جمع‌آوری کرد. هم اکنون صنایع کاغذ و مقوا پیشرفت‌های شایانی داشته‌اند و بیش از هزار نوع کاغذ، با نام‌های تجاری یا علمی مختلف تولید و عرضه می‌شوند. فارغ از تقسیم‌بندی‌هایی براساس نوع، ساخت، مواد تشکیل دهنده یا کاربرد، از دیدگاه صنعت بسته‌بندی مهمترین و پر مصرف‌ترین انواع کاغذها و مقواها عبارتند از:

مرغوب‌ترین نوع کاغذ، کاغذهای گلاسه هستند و هر چه گرماژ بالاتری داشته باشند کیفیت چاپ بهتری دارند. این نوع کاغذها برای استفاده در مواردی که نیاز به یک چاپ دقیق و حساس وجود دارد مانند کتاب‌های نفیس رنگی، بروشورهای رنگی و … بهره می‌گیرند. هر چه مقدار و تعداد رنگ‌ها بیشتر باشد، کاغذ گلاسه با گرماژ بالاتری مورد نیاز است. گرماژ گلاسه‌ها بین 90 تا 300 گرم است.

یکی از پر مصرف‌ترین کاغذها به شمار می‌روند و برای کتاب و چاپ اوراق و فرم‌های اداری مانند سربرگ، یادداشت و پاکت استفاده می‌شوند. کیفیت کاغذ تحریر در حدی است که هر دو طرف آن می‌توان با جوهر نوشت، بدون آنکه مرکب به سمت دیگر راه یابد. گرماژ متعارف کاغذهای تحریر 70 گرم تا 100 گرم است و به صورت چاپ شده یا سفید، در صنایع بسته‌بندی برای لمینیت کردن مقواهای فلوت یا سینگل کاربرد دارد.

از مقوای گلاسه در جلد کتاب، کاتالوگ و بعضی از کارت‌های ویزیت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این نوع کاغذ یا مقوا دارای یک رو سفید و روی دیگر طوسی است. در تهیه جعبه‌های مختلف استفاده می‌شود.

برای تهیه جعبه‌های بهداشتی، آرایشی و دارویی از نوع مقوای پشت کرم که مرغوب‌تر از نوع پشت طوسی است، استفاده می‌شود.

از نوع مقوای کارتی در تهیه انواع کارت‌ها بهره می‌گیرند.

این نوع کاغذها دارای گرماژ پایینی می‌باشند و برای نسخه‌های دوم و سوم فاکتور مورد استفاده قرار می‌گیرد. در گرماژهای بالاتر برای ساختن کاغذهای کادو مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این نوع کاغذ به چسب آغشته است و یک روکش سیلیکونی زیر آن وجود دارد و در زمان بعد از چاپ برداشته شده تا کاغذ بر روی سطوح مختلف چسبانیده شود. این نوع کاغذ در لیبل‌ها که بخش مهمی از صنایع بسته‌بندی را تشکیل می‌دهند، کاربرد اصلی و عمده را دارند. کاغذهای پشت چسب‌دار، برخلاف سایر کاغذها که در بازار ایران در ابعاد سه ورقی و چهار و نیم ورقی حضور دارند، اغلب در اندازه‌ی 70×50 و به صورت مات، نیمه مات و براق عرضه می‌شوند.

جنس این نوع ورق از جنس PVC چسبدار است و برای چاپ لیبل ‌های مختلف بخصوص برای محصولاتی که با آب در تماس هستند، کاربرد دارد.

آنچه در ایران به این نام خوانده می‌شود در واقع کاغذها و مقواهای متفاوتی از نظر ساختار و کاربرد و بین 120 تا 250 گرمی هستند. برای تولید بسته‌بندی کالاهای هدیه‌ای یا کالاهایی با مصارف خاص  مانند کارت ویزیت، کارت تبریک و محصولاتی از این قبیل کاربرد دارد.

</